Αυτά είναι τα επαγγέλματα του μέλλοντος: Τι αλλάζει στην αγορά εργασίας στην Ελλάδα και τον κόσμο - Ειδικός εξηγεί. Ποια επαγγέλματα θα έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση τα επόμενα χρόνια; Θα αντικαταστήσει η τεχνητή νοημοσύνη τους εργαζομένους; Και ποιες δεξιότητες θα ξεχωρίζουν όσους θα παραμένουν ανταγωνιστικοί σε μια αγορά που μετασχηματίζεται συνεχώς; Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία, η βιωσιμότητα και οι γρήγοροι ρυθμοί επαναπροσδιορίζουν τους κανόνες της εργασίας, ο Δρ. Κωνσταντίνος Κότιος, Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού, αναλύει στο skai.gr και στην Μαρίνα Χαραλάμπους, τις μεγάλες τάσεις του μέλλοντος και εξηγεί γιατί η προσαρμοστικότητα, η κριτική σκέψη και η δια βίου μάθηση θα αξίζουν περισσότερο από οποιοδήποτε πτυχίο.
Ποιοι κλάδοι θεωρείτε ότι θα παρουσιάσουν τη μεγαλύτερη ανάπτυξη στην Ελλάδα μέσα στην επόμενη δεκαετία και γιατί;
Στην Ελλάδα της επόμενης δεκαετίας, οι κινητήριοι μοχλοί θα είναι κυρίως τέσσερις: η Πληροφορική και η Ψηφιακή Τεχνολογία (λόγω του καθολικού ψηφιακού μετασχηματισμού κράτους και επιχειρήσεων), η Πράσινη Ενέργεια και η Βιωσιμότητα (από τα φωτοβολταϊκά μέχρι τη διαχείριση αποβλήτων), ο Τουρισμός Υψηλού Επιπέδου (που ξεφεύγει από το απλό "ήλιος και θάλασσα" και ζητά digital managers) και ο κλάδος της Υγείας και Πρόνοιας, καθώς ο πληθυσμός γερνάει και οι ανάγκες για εξειδικευμένη φροντίδα και βιοτεχνολογία μεγαλώνουν.
Ακούμε συχνά ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αλλάξει την αγορά εργασίας. Ποια επαγγέλματα πιστεύετε ότι κινδυνεύουν περισσότερο και ποια θα δημιουργηθούν;
Το πρώτο που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε είναι ότι δεν κινδυνεύουν τόσο τα επαγγέλματα, όσο οι εργαζόμενοι που αρνούνται να εκπαιδευτούν και να χρησιμοποιήσουν την AI ως εργαλείο. Οι θέσεις που πιέζονται περισσότερο, είναι αυτές που βασίζονται σε επαναλαμβανόμενες, τυποποιημένες διαδικασίες και γραφειοκρατία. Για παράδειγμα, η απλή καταχώρηση δεδομένων, η βασική εξυπηρέτηση πελατών μέσω τυποποιημένων απαντήσεων (chatbots), οι βοηθοί νομικών που κάνουν απλή αρχειοθέτηση, ή ακόμα και οι junior προγραμματιστές που γράφουν πολύ απλό, επαναλαμβανόμενο κώδικα. Ακόμα και στον ιατρικό κλάδο, η κλασική ιατρική γραμματεία ή οι ρόλοι που κάνουν μόνο τυποποιημένη ψηφιοποίηση ιστορικών, θα δουν τις αρμοδιότητές τους να αυτοματοποιούνται πλήρως.
Από την άλλη πλευρά, η αγορά δημιουργεί 2 μεγάλες κατηγορίες επαγγελμάτων:
Α) Τα καθαρά τεχνολογικά επαγγέλματα: Δημιουργούνται ήδη ρόλοι όπως οι Μηχανικοί Προτροπών (Prompt Engineers) που κατευθύνουν την AI, οι Αναλυτές Δεδομένων, οι Ειδικοί στην Ηθική και Ασφάλεια της AI (για να μην παραβιάζονται προσωπικά δεδομένα), αλλά και Μηχανικοί Ιατρικής Τεχνολογίας που θα σχεδιάζουν τα έξυπνα λογισμικά για τα νοσοκομεία.
Β) Τα επαγγέλματα της «Ανθρώπινης Επαφής» και της Υγείας (που η AI αδυνατεί να αντικαταστήσει): Η AI μπορεί να διαγνώσει μια ασθένεια από μια ακτινογραφία μέσα σε δευτερόλεπτα, αλλά δεν μπορεί να αγγίξει, να νιώσει, ούτε να θεραπεύσει τον άνθρωπο ολιστικά. Γι' αυτό θα δούμε εκρηκτική άνοδο σε επαγγέλματα όπως:
- Εργοθεραπευτές και Λογοθεραπευτές: Η εξατομικευμένη υποστήριξη σε παιδιά και ενήλικες απαιτεί λεπτή κινητικότητα, ενσυναίσθηση και προσαρμογή στον χαρακτήρα του ασθενούς — πράγματα αδύνατα για μια μηχανή.
- Ψυχολόγοι, Ψυχοθεραπευτές και Σύμβουλοι: Η ψυχική υγεία δοκιμάζεται και η ανάγκη για πραγματική ανθρώπινη σύνδεση, αυθεντικό αυτί και βαθιά κατανόηση θα είναι μεγαλύτερη από ποτέ.
- Φυσικοθεραπευτές και Ειδικοί Αποκατάστασης: Η γήρανση του πληθυσμού αλλά και η καθιστική ζωή δημιουργούν τεράστιες ανάγκες για φυσική αποκατάσταση, όπου το "ανθρώπινο άγγιγμα" και η κλινική αξιολόγηση είναι αναντικατάστατα.
- Γηρίατροι και Εξειδικευμένοι Νοσηλευτές: Η φροντίδα της τρίτης ηλικίας απαιτεί σύνθετη λήψη αποφάσεων, συναισθηματική στήριξη και φροντίδα που κανένα ρομπότ δεν μπορεί να υποκαταστήσει στοργικά.
Υπάρχουν επαγγέλματα με υψηλές απολαβές που σήμερα παραμένουν σχετικά άγνωστα στους νέους;
Είναι πολλά και κρύβονται στον συνδυασμό των επιστημών. Ένα κλασικό παράδειγμα είναι η Βιοπληροφορική. Συνδυάζει τη Βιολογία με την Πληροφορική (σύγχρονες ιατρικές έρευνες και φάρμακα). Επίσης, οι Αναλυτές Κυβερνοασφάλειας (Cybersecurity), οι άνθρωποι δηλαδή που προστατεύουν τα δεδομένα των εταιρειών από χάκερ, είναι περιζήτητοι και αμείβονται εξαιρετικά, καθώς καμία επιχείρηση δεν ρισκάρει πλέον να μείνει απροστάτευτη. Στον τομέα του περιβάλλοντος, οι Μηχανικοί Υλικών που σχεδιάζουν έξυπνες, οικολογικές συσκευασίες ή νέα υλικά για την κατασκευή κτιρίων, βλέπουν τη ζήτηση να εκτοξεύεται.
Στην Ελλάδα έχουμε δύο κλάδους με έλλειψη στελεχών και πολύ καλά χρήματα: τα Logistics (την εφοδιαστική αλυσίδα), όπου πλέον χρειαζόμαστε εξειδικευμένους διαχειριστές που οργανώνουν τις μεταφορές παγκόσμιων κολοσσών, και το Digital Marketing με έμφαση στα Data Analytics – δηλαδή επαγγελματίες που δεν ανεβάζουν απλώς posts στα social media, αλλά αναλύουν τους αριθμούς και τα δεδομένα της αγοράς.
Σε έρευνα του ΕΒΕΠ είδαμε τα επαγγέλματα του μέλλοντος και τις δεξιότητες-κλειδιά. Ανάμεσά τους η συναισθηματική νοημοσύνη και η κριτική σκέψη. Τι έχετε να πείτε για αυτό και ποιες άλλες δεξιότητες-κλειδιά πιστεύετε πώς πρέπει να έχει κάποιος;
Όταν μιλάμε για συναισθηματική νοημοσύνη, δεν εννοούμε απλώς να είμαστε "ευγενικοί". Στην πράξη σημαίνει την ικανότητα ενός επαγγελματία να διαχειρίζεται την πίεση και το άγχος του, να κατανοεί τις ανάγκες των συναδέλφων ή των πελατών του (ενσυναίσθηση) και να χτίζει σχέσεις εμπιστοσύνης. Ένα ρομπότ μπορεί να σου βγάλει ένα τέλειο πλάνο εργασίας, αλλά δεν μπορεί να παρακινήσει μια ομάδα που έχει απογοητευτεί, ούτε να κάνει μια δύσκολη διαπραγμάτευση με έναν πελάτη.
Η κριτική σκέψη, από την άλλη, είναι η ικανότητα να φιλτράρουμε τον τεράστιο όγκο πληροφοριών που δεχόμαστε καθημερινά. Στην εποχή του ίντερνετ και της AI, το πρόβλημα δεν είναι να βρεις την πληροφορία, αλλά να καταλάβεις ποια είναι η σωστή, ποια είναι αληθινή και πώς να τη συνδυάσεις για να πάρεις μια σωστή απόφαση. Κριτική σκέψη σημαίνει να αμφισβητείς το προφανές και να βλέπεις τη μεγάλη εικόνα. Αυτές οι δύο δεξιότητες είναι, ουσιαστικά, η επαγγελματική μας ασπίδα απέναντι στις μηχανές.
Αν έπρεπε τώρα να προσθέσω μερικές ακόμα δεξιότητες-κλειδιά που συμπληρώνουν αυτό το παζλ, αυτές θα ήταν:
- Η προσαρμοστικότητα: Το να μπορείς να αλλάζεις αντικείμενο, εργαλεία και τρόπο δουλειάς χωρίς να πανικοβάλλεσαι όταν ανατρέπονται τα δεδομένα.
- Η επίλυση σύνθετων προβλημάτων: Η ικανότητα να αντιμετωπίζεις «μπερδεμένες» καταστάσεις που δεν έχουν έτοιμες απαντήσεις στο Google.
- Η ψηφιακή ανθεκτικότητα και ευελιξία: Να μην είσαι απλώς χρήστης, αλλά να υιοθετείς γρήγορα κάθε νέο τεχνολογικό εργαλείο που εμφανίζεται στον κλάδο σου.
Πόσο σημαντικές θα είναι οι «πράσινες» δεξιότητες και τα επαγγέλματα που σχετίζονται με την ενέργεια, τη βιωσιμότητα και την κλιματική αλλαγή;
Ο κόσμος μας αλλάζει ραγδαία, ο πλανήτης αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα και η κλιματική αλλαγή ανατρέπει όλα όσα ξέραμε μέχρι σήμερα. Κάθε επιχείρηση πλέον, από ένα μεγάλο εργοστάσιο μέχρι ένα μικρό ξενοδοχείο, είναι υποχρεωμένη να γίνει πιο φιλική προς το περιβάλλον. Αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστούμε επειγόντως επαγγελματίες που ξέρουν πώς να διαχειριστούν αυτή τη μετάβαση. Επαγγέλματα όπως Ελεγκτές Ενέργειας, Μηχανικοί Ανανεώσιμων Πηγών, Σύμβουλοι Βιωσιμότητας (ESG) και ειδικοί στην Κυκλική Οικονομία θα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της ζήτησης. Ακόμα και παραδοσιακά επαγγέλματα, όπως οι δικηγόροι ή οι λογιστές, θα πρέπει να αποκτήσουν «πράσινες» γνώσεις για να μπορούν να παρακολουθούν τους νέους νόμους και τις ευρωπαϊκές οδηγίες.
Ποια θεωρείτε πως είναι τα πιο «περίεργα» επαγγέλματα που θα δούμε να έχουν τρομερή άνοδο την επόμενη δεκαετία;
Θα δούμε ειδικότητες που αν τις λέγαμε πριν από λίγα χρόνια, θα ακούγονταν ως σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Για παράδειγμα, θα δούμε «Ψηφιακούς Ντετέκτιβ» αλλά και «Διαχειριστές Ψηφιακής Κληρονομιάς» – επαγγελματίες δηλαδή που θα ρυθμίζουν νομικά και τεχνικά τι γίνονται οι λογαριασμοί μας στα social media και τα ψηφιακά μας αρχεία αφού «φύγουμε» από τη ζωή. Επίσης, θα έχουν τεράστια ζήτηση οι Σχεδιαστές Εμπειριών Εικονικής Πραγματικότητας (VR) για κλάδους όπως ο τουρισμός και η εκπαίδευση, αλλά και οι Σύμβουλοι Αποτοξίνωσης από την Τεχνολογία (Digital Detox Coaches). Καθώς η καθημερινότητά μας γίνεται όλο και πιο ψηφιακή, η ψυχική μας υγεία θα πιέζεται από την υπερπληροφόρηση και η ανάγκη για «αποσύνδεση» θα γίνει κανονικό επάγγελμα.
Βλέπουμε ότι αρκετοί νέοι επιλέγουν να εργαστούν εξ αποστάσεως για εταιρείες του εξωτερικού. Πώς επηρεάζει αυτό τις επαγγελματικές επιλογές στην Ελλάδα;
Μιλάμε ουσιαστικά για μια κατηγορία εργαζομένων που λειτουργούν ως ψηφιακοί νομάδες: άνθρωποι που επιλέγουν να ζουν στην Ελλάδα, να απολαμβάνουν την ποιότητα ζωής της χώρας μας και να ξοδεύουν τα χρήματά τους εδώ, αλλά ταυτόχρονα να εργάζονται εξ αποστάσεως σε εταιρείες του εξωτερικού και να αμείβονται με πολύ υψηλότερους μισθούς, όπως του Λονδίνου ή της Νέας Υόρκης.
Αυτό το φαινόμενο είναι εξαιρετικά θετικό για τους ίδιους τους νέους, καθώς τους επιτρέπει να μένουν στον τόπο τους χωρίς να αναγκάζονται να μεταναστεύσουν. Από την άλλη πλευρά, όμως, δημιουργεί μια μεγάλη πρόκληση για τις ελληνικές επιχειρήσεις. Οι εγχώριες εταιρείες έρχονται πλέον αντιμέτωπες με έναν παγκόσμιο ανταγωνισμό για το ποιος θα προσελκύσει τα καλύτερα μυαλά. Αν θέλουν, λοιπόν, να κρατήσουν τα αξιόλογα στελέχη στη χώρα, αναγκάζονται και οι ίδιες να γίνουν πιο ανταγωνιστικές, να βελτιώσουν τους μισθούς τους, να αλλάξουν την κουλτούρα τους και να προσφέρουν περισσότερη ευελιξία.
Οι ψηφιακοί νομάδες αποτελούν πλέον μια παγκόσμια τάση. Ποιες δεξιότητες χρειάζεται να διαθέτει ένας επαγγελματίας για να μπορεί να εργάζεται από οπουδήποτε στον κόσμο; Πώς πιστεύετε πώς θα εξελιχθεί αυτό στο μέλλον;
Για να πετύχει κάποιος ως digital nomad, το laptop και μια καλή σύνδεση ίντερνετ είναι απλώς τα εργαλεία, όχι η λύση. Χρειάζεται, πάνω από όλα, ακραία αυτοπειθαρχία και κορυφαία διαχείριση χρόνου. Όταν δεν έχεις έναν προϊστάμενο πάνω από το κεφάλι σου ή ένα σταθερό γραφείο, πρέπει να γίνεις ο ίδιος μάνατζερ του εαυτού σου. Παράλληλα, απαιτούνται εξαιρετικές δεξιότητες ασύγχρονης επικοινωνίας – να μπορείς δηλαδή να συνεννοηθείς γραπτά, με απόλυτη σαφήνεια, με μια ομάδα που μπορεί να βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική ζώνη ώρας. Στο μέλλον, αυτή η τάση θα γίνει ακόμη πιο επίσημη. Δεν θα μιλάμε πλέον μόνο για ελεύθερους επαγγελματίες (freelancers) με ένα backpack, αλλά για μόνιμα στελέχη μεγάλων πολυεθνικών που θα έχουν στο συμβόλαιό τους τον ρητό όρο «εργασία από οπουδήποτε».
Μπορεί η Ελλάδα να εξελιχθεί σε ελκυστικό προορισμό για ψηφιακούς νομάδες και ποια οφέλη θα μπορούσε να έχει αυτό για την οικονομία και την αγορά εργασίας;
Η Ελλάδα έχει όλα τα φυσικά πλεονεκτήματα για να γίνει πρωταθλήτρια σε αυτόν τον τομέα: ιδανικό κλίμα, ασφάλεια, εξαιρετικό φαγητό και μοναδικά τοπία. Τα οφέλη για τη χώρα μας είναι τεράστια. Αυτοί οι άνθρωποι φέρνουν «ζεστό» χρήμα στην τοπική αγορά, τονώνουν την οικονομία και τον τουρισμό εκτός υψηλής σεζόν, ενώ νοικιάζουν σπίτια και καταναλώνουν σε περιόδους που οι τουριστικές περιοχές κανονικά ερημώνουν.
Αν έπρεπε να δώσετε μία μόνο συμβουλή σε κάποιον που θέλει να παραμείνει ανταγωνιστικός στην αγορά εργασίας για τα επόμενα 20 χρόνια, ποια θα ήταν;
Η συμβουλή μου συμπυκνώνεται σε μία φράση: «Μάθε πώς να μαθαίνεις και, κυρίως, πώς να ξεμαθαίνεις». Η εποχή που παίρναμε ένα πτυχίο στα 22 και μας εξασφάλιζε μέχρι τη σύνταξη έχει πεθάνει προ πολλού. Στη σημερινή αγορά εργασίας, η μοναδική σταθερά είναι η διαρκής αλλαγή. Όποιος έχει την περιέργεια, αλλά και την ταπεινότητα, να κάθεται ξανά στο «θρανίο» κάθε λίγα χρόνια για να ανανεώνει τις γνώσεις του και να αφήνει πίσω του ξεπερασμένες πρακτικές, δεν πρόκειται να μείνει ποτέ χωρίς δουλειά. Η προσαρμοστικότητα είναι το απόλυτο όπλο μας!
Πηγή: skai.gr
